Có những món ăn gắn liền với một mùa.

Có những món ăn gắn liền với một vùng đất.

Nhưng với tôi, bánh căn là món ăn của những ngày trời trở gió.

Chỉ cần bầu trời Nha Trang bắt đầu xám lại, gió biển thổi mạnh hơn, sóng ngoài khơi dồn dập báo hiệu một cơn bão sắp đến, trong ký ức tôi lại hiện lên hình ảnh chiếc khuôn bánh căn đỏ lửa và cả gia đình quây quần bên bếp than hồng.

Đó là những ký ức mà dù đã đi qua hơn nửa thế kỷ, mỗi lần nhớ lại vẫn thấy ấm lòng.

Ngày Ấy Bánh Căn Hiếm Lắm

Ngày nay, muốn ăn bánh căn chỉ cần bước vài con phố.

Quán lớn có- Quán nhỏ có.

Bánh căn hải sản, bánh căn trứng, bánh căn mực… đủ cả.

Nhưng những năm trước 1970, rồi cả thập niên 1980, bánh căn chưa nhiều như bây giờ.

Cả một khu chợ chỉ lác đác vài quán nhỏ.

Vì không biết gọi thế nào nên gọi tạm là quán

Chỉ là một góc phố khiêm tốn gần chợ.

Một chiếc bàn gỗ thấp đã nhẵn bóng theo năm tháng.

Trên bàn đặt hủ mắm, tô mỡ hành cùng vài chén đất nhỏ in hình con gà.

Một hay hai băng ghế gỗ vừa đủ cho vài ba người ngồi.

Kế bên là chiếc khuôn bánh căn đỏ lửa luôn nghi ngút khói.

Quán chỉ bán từ sáng sớm.

Khoảng chín, mười giờ là dọn hàng.

Không phải vì hết khách.

Mà vì thời ấy cuộc sống còn nhiều khó khăn.

Người ta quen ăn sáng ở nhà.

Bánh căn chỉ là một món ăn bình dị dành cho những ai có dịp ghé ngang.

Những Ngày Biển Động Mới Là Ngày Có Bánh Căn

Ở nhà tôi cũng ít khi đúc bánh căn.

Không phải vì không thích. Mà vì đúc bánh căn khá công phu.

Chỉ những ngày biển động, trời trở gió hay bão lớn, khi tàu thuyền không thể ra khơi, chợ cũng vắng người, rau thịt cá tôm đều khan hiếm, má tôi mới quyết định ngâm mấy ký gạo cũ để đúc bánh căn.

Những ngày ấy, trường học cũng thường cho học sinh nghỉ.

Còn tôi thì nhận một “nhiệm vụ” rất quan trọng.

Đó là… đi xay bột.

Một Xô Gạo Và Cả Tuổi Thơ

Ngày ấy chưa có bột pha sẵn.

Cũng chưa có máy xay sinh tố như bây giờ.

Muốn có bột đúc bánh căn, phải ngâm gạo từ đêm trước.

Sáng sớm, tôi xách chiếc xô nhôm đựng gạo đã ngâm, lội bộ vài trăm mét đến nơi xay bột.

Những năm trước 1970, người ta vẫn dùng cối đá quay bằng sức người.

Hai bàn tay thay nhau quay từng vòng cối nặng trĩu.

Tiếng cối đá nghiến đều.

Dòng bột trắng sữa từ từ chảy xuống chiếc thau nhôm.

Đến đầu những năm 1980, nhiều nơi mới bắt đầu gắn thêm mô-tơ điện.

Việc xay bột nhanh hơn.

Nhưng trong ký ức tôi, tiếng cối đá quay chậm rãi vẫn là âm thanh khó quên nhất.

Bánh Căn Ngon Không Chỉ Nhờ Bột Mà Còn Nhờ Lửa

Nhiều người nói bí quyết của bánh căn nằm ở cách pha bột.

Tôi lại nghĩ khác.

Ba mươi phần trăm cái ngon nằm ở bột.

Nhưng ba mươi phần trăm khác nằm ở… lửa.

Chỉ những người ngồi bên khuôn bánh hàng giờ mới hiểu được điều ấy.

Lửa lớn quá… Vỏ bánh vàng rất nhanh.

Nhìn tưởng đã chín.

Nhưng bên trong vẫn còn sống. Đợi ruột bánh chín thì vỏ bánh đã cháy khét.

Ngược lại…

Nếu lửa quá nhỏ. Bánh chín rất lâu.

Không cháy. Nhưng cũng chẳng giòn.

Một chiếc bánh căn ngon phải được nướng trên ngọn lửa vừa đủ.

Mặt bánh hơi phồng lên.

Viền bánh vàng ruộm.

Vỏ bánh giòn rụm.

Trên mặt bánh xuất hiện những lỗ nhỏ li ti như mặt trăng

Đó mới là chiếc bánh căn đúng điệu.

Chén Nước Mắm Làm Nên Linh Hồn Của Bánh Căn

Chiếc bánh vừa lấy ra khỏi khuôn còn nóng hổi.

Thả ngay vào chén nước mắm pha cùng cà thơm, tỏi và ớt.

Vị chua nhẹ. Mặn vừa. Ngọt thanh.

Thêm một muỗng mỡ hành xanh mướt nổi trên mặt.

Cắn một miếng. Tiếng bánh vỡ ra giòn tan.

Hơi nóng quyện cùng vị béo của mỡ hành, vị mặn ngọt của nước mắm và hương thơm của cà, ớt thắm đặm ở đầu lưỡi, lan dần trong vòm miệng.

Giữa một ngày mưa gió, chẳng còn món ăn nào có thể ngon hơn.

Điều Tôi Nhớ Không Phải Chỉ Là Bánh

Điều còn ở lại trong tôi đến hôm nay không chỉ là hương vị.

Mà là khung cảnh.

Chiếc lò đỏ lửa. Tiếng than tí tách. Mùi khói bếp quyện với mùi thơm của bánh chín.

Ba. – Má.- Anh. -Chị.

Cùng mấy đứa cháu.

Ai cũng ngồi quanh bếp.

Người chờ bánh.

Người pha nước mắm.

Người quạt lửa.

Người kể chuyện.

Ngoài trời, mưa cứ rã rích. Lâu Lâu quét một cơn gió lạnh vào nhà.

Mọi người thu mình lại ngồi xích gần hơn.

Mưa rơi lộp bộp trên mái tôn.

Trong nhà, tiếng cười nói rôm rả át cả tiếng mưa.

Có lẽ… Điều làm chiếc bánh căn ngon nhất không phải là bột.

Không phải là lửa, cũng không phải chén nước mắm.

Mà chính là hơi ấm của một gia đình quây quần bên nhau giữa những ngày mưa bão.

Bánh Căn Ngày Nay Đã Khác

Ngày nay, bánh căn có đủ loại nhân.

Tôm. Mực. Bò. Trứng cút. Trứng gà.

Thậm chí có cả phô mai.

Nhưng trong ký ức của tôi, bánh căn ngon nhất vẫn chỉ là chiếc bánh không hoặc thêm một quả trứng.

Đơn sơ. Mộc mạc.

Nhưng đủ làm ấm lòng cả một gia đình.

Có những món ăn càng nhiều nguyên liệu càng ngon.

Riêng bánh căn của tuổi thơ tôi…

càng giản dị lại càng khó quên.

Lời Kết

Có lẽ nhiều năm sau nữa, những quán bánh căn hiện đại sẽ còn thay đổi.

Nhưng sẽ luôn có một thế hệ người Nha Trang nhớ về những buổi sáng trời trở gió, khi má ngâm gạo từ đêm trước, tôi xách xô đi xay bột, cả nhà quây quần bên bếp than đỏ lửa, chờ từng chiếc bánh căn vàng giòn ra khuôn.

Đó không chỉ là một món ăn.

Đó là mùi của khói bếp. Là tiếng cối đá. Là hơi ấm của gia đình.

Và là một phần ký ức không bao giờ cũ của người Nha Trang.

💚 Góc Thành Châu

Có người nhớ Nha Trang qua biển xanh và cát trắng.

Có người nhớ tiếng còi tàu Đề Pô.

Còn tôi, mỗi khi nghe gió biển đổi chiều, trời se lạnh lòng lại nhớ đến mùi bánh căn vừa chín trên khuôn đất, nhớ chiếc xô nhôm đi xay bột, nhớ ba má, anh chị em ngồi quanh bếp lửa.

Có lẽ, điều quý nhất mà bánh căn để lại không phải là vị ngon, mà là một thời cả gia đình còn được ngồi gần nhau, bình yên giữa những ngày mưa gió.